Site otoparkındaki araç gölgeliği, müstakil evin giriş sundurması ya da bahçedeki kamelya; üçü de aynı mantıkla çalışan küçük çelik yapılardır: kolonlar yükü zemine indirir, kirişler kolonları birbirine bağlar, aşıklar ise örtüyü taşır. Doğru sundurma kutu profil ölçüsü bu üç katmanın her birinde ayrı ayrı seçilir. Bu yazıda yaygın kullanılan ölçüleri, et kalınlığı tercihlerini ve örnek bir otopark gölgeliğinin metrajını paylaşıyoruz; ancak en baştan belirtelim: bunlar ön fikir vermek içindir, taşıyıcı kesit kararı statik hesapla verilir.
Önce uyarı: neden statik hesap şart?
Sundurma ve gölgelik, üzerine kar, rüzgâr ve örtü ağırlığı binen taşıyıcı yapılardır. Özellikle rüzgâr; açık otoparklarda örtüyü yukarı emerek kolon bağlantılarını ve ankrajları zorlar. Aynı ölçüler bir bölgede rahatça yeterken açık arazide yetersiz kalabilir. Kolon kesiti, kiriş açıklığı, ankraj ve temel boyutu için yetkili bir inşaat mühendisinden hesap almanızı, yapının ruhsat veya site yönetimi izni gerektirip gerektirmediğini de önceden öğrenmenizi öneririz. Aşağıdaki tablo ve örnekler yalnızca hangi ölçü ailesinde dolaşıldığını göstermek içindir.
Hesap yaptırmanın bir faydası daha vardır: gereğinden kalın profil almanın önüne geçer. Ustanın “sağlam olsun” diye her elemanı bir üst ölçüye çıkarması, yapıyı ağırlaştırır, temel ve ankraj ihtiyacını büyütür ve maliyeti artırır. Doğru hesaplanmış bir sistemde kolon, kiriş ve aşık birbiriyle orantılıdır; ne fazla ne eksik malzeme kullanılır.
Kolon, kiriş ve aşıkta yaygın ölçüler
| Eleman | Küçük yapı (kamelya, giriş sundurması) | Orta yapı (1–2 araç gölgeliği) | Et kalınlığı |
|---|---|---|---|
| Kolon | 80x80 | 100x100 | 3–4 mm |
| Ana kiriş | 40x80, 50x100 | 50x100, 60x120 | 3 mm |
| Aşık | 40x40, 40x60 | 40x60, 40x80 | 2 mm |
| Çapraz / dikme bağlantısı | 40x40 | 40x60 | 2–3 mm |
Kolonlarda kare kesit tercih edilir çünkü her yönden gelen yüke benzer direnç gösterir: 80x80 kutu profil küçük yapılarda, 100x100 kutu profil ise araç gölgeliklerinde sık görülür. Kirişlerde dikdörtgen kesit dik konumda kullanılır; 50x100 kutu profil ve 60x120 kutu profil aynı ağırlıktaki kare profile göre eğilmeye daha iyi direnir. Aşıklarda ise 40x60 ve 40x80 profiller öne çıkar; örtü malzemesinin vidalanacağı yüzeyin 40 mm olması montajı kolaylaştırır.
Dikdörtgen profili hangi yönde kullanmalı?
Kiriş ve aşıkta dikdörtgen profilin uzun kenarı düşey durmalıdır. 50x100 bir profil “ayakta” kullanıldığında yatık konuma göre çok daha az sehim yapar. Usta kolaylığı için kirişi yatık koymak, örtüyü düz basmak cazip gelebilir; ama bu, aynı malzemeyle çok daha zayıf bir yapı kurmak demektir. Dikdörtgen kesitlerin genel mantığı için dikdörtgen boyalı kutu profil sayfasına bakabilirsiniz.
Örnek metraj: tek araçlık otopark gölgeliği
3 m genişlik, 5 m derinlik ve yaklaşık 2,5 m serbest yükseklikte, dört kolonlu basit bir gölgelik düşünelim. Kolonlar zemin plakasına kaynaklı, uzun kenarlar boyunca iki ana kiriş, kirişlerin üstünde yaklaşık 1 m aralıkla aşıklar var. Bu ölçüler metraj örneğidir, kesit önerisi değildir.
- Kolonlar: 4 × 2,7 m (bağlantı payı dahil) = 10,8 m. Bir boydan iki kolon çıkar; 2 boy 100x100 · 3 mm: 12 m × 9,14 = 109,68 kg.
- Ana kirişler: 2 × 5 m. Her kiriş için bir boy, kalan 1 m artar; 2 boy 50x100 · 3 mm: 12 m × 6,78 = 81,36 kg.
- Aşıklar: 5 m derinlikte 1 m aralıkla 6 aşık, her biri 3 m. Bir boydan iki aşık çıkar; 3 boy 40x60 · 2 mm: 18 m × 3,01 = 54,18 kg.
Toplam 7 boy, yaklaşık 245 kg çelik. Kirişler 1 m artık bırakıyor; bu parçalar kolon–kiriş köşelerindeki bağlantı çaprazları için değerlendirilebilir. İki araçlık 5,5–6 m genişlikte bir gölgelikte ise aşık boyu bir boya yaklaşır, kiriş açıklığı artar ve kesitler büyür; bu noktada 60x120 kiriş ve ara kolon seçenekleri masaya gelir. Kendi ölçülerinizle ağırlık çıkarmak için kutu profil ağırlık hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Kamelya ve giriş sundurmasında farklar
Kamelya genellikle 3x3 m gibi kare planlıdır ve dört kolonu çevre kirişlerle bağlanır. Kolon 80x80, çevre kirişi 40x80 veya 50x100, çatı makası ve aşıklar 40x40–40x60 yaygın bir kombinasyondur. Ahşap kaplama yapılacaksa kaplamanın vida ve kapak çıtası için profil yüzeyine ek alan gerekebilir; 40x60 aşık bu nedenle sık tercih edilir.
Giriş sundurması ise çoğu zaman bina duvarına konsol olarak bağlanır. Kolonsuz konsol sundurmada tüm yük duvar bağlantısına biner; duvarın taşıyıcı olup olmadığı, ankrajın betonarmeye mi tuğlaya mı yapıldığı hayati önem taşır. Bu tür işlerde mühendis onayı almadan imalata başlamayın.
Örnek: 3x3 m kamelya metrajı
Dört kolonlu, 2,4 m serbest yükseklikte ve dört yöne eğimli basit bir kamelya için kaba bir liste şöyle çıkar (kesitler yine örnektir):
- Kolonlar: 4 × 2,5 m = 10 m. Bir boydan iki kolon çıkar; 2 boy 80x80 · 3 mm: 12 m × 7,25 = 87,00 kg.
- Çevre kirişi: 4 × 3 m = 12 m. Kirişler kolonların arasına oturduğu için 3 m’nin biraz altında kesilir ve bir boydan iki kiriş çıkar; 2 boy 40x80 · 3 mm: 12 m × 5,37 = 64,44 kg.
- Mertek ve aşıklar: Dört köşe merteği yaklaşık 2,3 m ve ara aşıklarla toplam 18 m civarı; 3 boy 40x60 · 2 mm: 18 m × 3,01 = 54,18 kg.
Toplam 7 boy ve yaklaşık 206 kg. Görüldüğü gibi kamelya, araç gölgeliğinden daha küçük olmasına rağmen çatı geometrisi nedeniyle benzer boy sayısına ulaşabilir; mertek açıları kesim firesini artırır.
Mühendise gitmeden önce hazırlanacak bilgiler
Statik hesabı hızlandırmak için yapının planını, yüksekliğini, örtü malzemesini, yapının açık arazide mi yoksa binaların arasında mı olduğunu ve kolonların neye bağlanacağını (yeni temel, mevcut beton saha, bina duvarı) not alın. Mühendisin vereceği kesit listesiyle birlikte bu bilgiler, sipariş listesinin de temelini oluşturur. Pergola ile sundurmanın farklarını merak ediyorsanız pergola ve çardak için kutu profil yazısına göz atın.
Kare mi, dikdörtgen mi kolon?
Kolonda dikdörtgen kesit de kullanılabilir; örneğin duvara yaslanan tek sıra kolonlu bir sundurmada 50x100 kolon, ince bir görünümle yeterli rijitliği verebilir. Ancak serbest duran, dört yönden rüzgâr alan gölgelik ve kamelyalarda kare kolon daha dengeli davranır. Kolon kesitini görsel tercihle küçültmek istiyorsanız bunun kolon sayısını veya çapraz ihtiyacını artırabileceğini göz önünde bulundurun ve kararı hesapla doğrulayın.
Ağırlığın montaja etkisi
100x100 · 3 mm bir boy yaklaşık 55 kg, 60x120 · 3 mm bir boy ise yaklaşık 49 kg gelir. Bu ağırlıktaki parçaları iki kişiyle taşımak ve kaldırmak mümkündür, ancak kiriş kolon üstüne yerleştirilirken geçici destek ve yeterli el gücü planlanmalıdır. Teslimat noktasının montaj alanına yakın olması, şantiye içindeki taşıma yükünü belirgin şekilde azaltır.
Uygulamada dikkat edilecek noktalar
- Örtü eğimi: Polikarbon, trapez sac veya sandviç panel; hepsi en az bir miktar eğim ister. Eğimi kolon boylarındaki farkla vermek, kirişi sonradan takozlamaktan daha temizdir.
- Su tahliyesi: Kolonun içine yağmur suyu indirmek pratik görünse de içten korozyon yaratır; ayrı bir iniş borusu tercih edin.
- Uç kapatma: Kolon ve kiriş uçlarını tapa veya kaynaklı plakayla kapatmak genel olarak önerilir.
- Kaynak rötuşu: Fabrika boyalı profilde kaynak yerleri temizlenip boyanmalıdır.
- Araç çarpması: Otoparkta kolonlar tampon darbesine açıktır; kolon dibine bir koruma veya bordür düşünün.
Kalın etli profillerde et kalınlığı tercihinin ağırlığa ve maliyete etkisini et kalınlığı rehberinde detaylı anlattık.
Site ve müstakil konut bölgelerine teslimat
Yeni yerleşim alanlarında site otoparkı ve bahçe kamelyası talebi yüksektir. Ümraniye’deki satış noktamızdan İstanbul içine aynı gün teslimat yapıyoruz. Bölge sayfalarımız: Başakşehir boyalı kutu profil, Esenyurt’ta kutu profil, Beylikdüzü boyalı kutu profil, Sancaktepe’de kutu profil ve Pendik boyalı kutu profil.
Mühendisinizin verdiği kesit listesini ölçü, et kalınlığı ve boy adediyle teklif formuna girin; nakliye dahil fiyatı aynı gün iletelim.
